Cieluch Jan | Książnica Kopernikańska

Cieluch Jan

Autor
Kazimierz Przybyszewski
Kategoria
Biogramy

CIELUCH JAN (1899-1983), sędzia, wiceprezydent Torunia, adwokat.

Urodził się 17 VI  1899 w Świecy  w pow. odolanowskim, w rodzinie włościańskiej Józefa i Magdaleny z domu Bałamącek. Uczęszczał do szkoły powszechnej, a od Wielkanocy 1911 do gimnazjum w Ostrowie Wielkopolskim. W 1917  powołany został do armii niemieckiej, w której służył od 20 czerwca tego roku do wybuchu rewolucji listopadowej 1918 w Niemczech.

Następnie  wstąpił jako ochotnik w szeregi powstańczych wojsk wielkopolskich, pełniąc służbę frontową i w administracji  wojskowej, w intendenturach 12 pułku strzelców wielkopolskich w Ostrowie Wielkopolskim i Okręgu Wojskowego w Jarocinie. W styczniu 1920 został urlopowany  z wojska dla ukończenia nauki gimnazjum i 15 czerwca tego roku złożył egzamin dojrzałości w gimnazjum gnieźnieńskim. Po złożeniu egzaminu wrócił do swej formacji wojskowej - sztabu 17 dywizji piechoty, walczącej na froncie wschodnim i objął w intendenturze tej dywizji sekcję umundurowania.

Wiceprezydent Torunia

Następnie przeniesiono go do intendentury Dowództwa Okręgu Generalnego  w Poznaniu. Po zwolnieniu z wojska rozpoczął w grudniu  1920  studia prawnicze na Uniwersytecie Poznańskim, które ukończył w 1923. W 1924-26 odbywał aplikację sądową w sądach okręgu apelacyjnego w Poznaniu. Po złożeniu 2 VII 1926 egzaminu sędziowskiego został sędzią i kierownikiem sądu powiatowego  w Pleszewie. W sierpniu 1929 mianowano go sędzią Sądu Grodzkiego  w Pleszewie, a następnie naczelnikiem tego Sądu. Stanowisko to piastował do czasu przeniesienia się do Torunia, po wybraniu go przez korporacje miejskie na stanowisko wiceprezydenta miasta. Objął  urzędowanie 19 II 1930 po uroczystym  zaprzysiężeniu  na posiedzeniu Rady Miejskiej Torunia. Poza obowiązkami wiece prezydenta miasta  sprawował ponadto czynności urzędnika Urzędu Stanu Cywilnego, decernenta Wydz. Kultury i Oświaty  oraz przewodniczącego  Deputacji Straży Miejskiej i Czyszczenia Miasta. Obowiązki te sprawował jednakże bardzo krótko, bowiem 30 IX 1930 złożył rezygnację z funkcji wiceprezydenta Torunia; przeszedł do adwokatury i zamieszkał w Bydgoszczy przy ul. Świętojańskiej 18.

W obozie koncentracyjnym w Gusen

Po wybuchu drugiej wojny światowej został aresztowany przez hitlerowców i uwięziony w obozie koncentracyjnym w Gusen. W grupie więźniów polskich pełnił tajną funkcję zastępcy kierownika  ruchu oporu i walki o życie oraz  kierownika komórki spraw wewnętrznych. Głównym zadaniem kierowanej przez niego komórki było wyszukiwanie aktywniejszych współwięźniów o nieposzlakowanej postawie moralnej, którzy nie rezygnując z walki o własne życie, organizowali samopomoc i dodawali otuchy wątpiącym i słabym. Zadaniem tej komórki było także śledzenie działalności obozowych bandytów i ich roli w tzw. "samorządzie" więźniarskim oraz orientowanie się w zarządzeniach wychodzących z komendantury i kancelarii obozowej, a dotyczących zmian w organizacji życia i pracy więźniów. Ponadto  Cieluch  aktywnie uczestniczył w pracy kult.-oświatowej w obozie biorąc udział w organizacji imprez słowno-muzycznych i "gwiazdek" obozowych. Poza tym, jako członek grupy kierownik  ruchu oporu w obozie, krótko przed jego wyzwoleniem wybrany został do Polskiej Rady Obozowej, która m. in. czuwała nad zachowaniem ładu i bezpieczeństwa w obozie. Po wyzwoleniu obozu  wybrany został 7 V 1945 na zastępcę kierownika  Ośrodka Polskiego w Linzu, a 5 września tego roku powierzono mu kierownictwo  tego Ośrodka. Ośrodek Polski obejmował wszystkich Polaków przebywających w Linzu - bez względu na ich przekonania polityczne  i różnice społeczne, w tym kilka tysięcy Polaków przybyłych do Linzu z Gusen. Przede wszystkim, zaraz po otwarciu Szpitala Polskiego w Linzu  zadbał o jego należyte funkcjonowanie i zapewnił opiekę lekarską wszystkim zarejestrowanym w Ośrodku Polskim.

Następnie po zarejestrowaniu wysiedlonych Polaków i przygotowaniu ich repatriacji, 20 XII 1945 powrócił do Polski, do Bydgoszczy i przerwanej wojną pracy zawodowej. Przez wiele lat był działaczem adwokatury, długoletnim dziekanem i członkiem Wojewódzkiej  Rady Adwokackiej, wychowawcą wielu adwokatów. Ponadto  był członkiem wielu organizacji, "Kawalerem Lauru Pokoleń"; pisał artykuły o treści prawniczej i na temat przeżyć obozowych. Za artykuł "Adwokaci pomorscy w walce  o polskość (na przełomie XIX i XX w.) i ich udział w budowie państwowości polskiej" otrzymał nagrodę Naczelnej Rady Adwokackiej im. adwokata Borysa Ołomuckiego. Odznaczony był m. in. Krzyżem Kawalerskim OOP, Srebrnym Krzyżem Zasługi, Złotą Odznaką "Adwokatura PRL".

W małżeństwie (ślub 24 VI 1924 w Ostrowie Wielkopolskim) z Zofią Kucharczyk, ur. 18 IV 1896 w Kołłątajewie w pow. ostrowskim, córką Kazimierza i Jadwigi z d. Kulatówna, miał córki: Grażynę Zofię, ur. 31 III 1925 r. w Ostrowie Wielkopolskim i Alinę Magdalenę, ur. 16 czerwca 1928 r. w Pleszewie. Cieluch zmarł 13 XII 1983  i pochowany został na cmentarzu przy alei Stefana Kardynała Wyszyńskiego na Bielawkach  w Bydgoszczy.

Bibliografia
  1. K. Przybyszewski, Toruński Słownik Biograficzny, t.3, ToMiTo, UMK, Toruń 2002