Gardzielewska Janina | Książnica Kopernikańska

Gardzielewska Janina

Autor
Zefiryn Jędrzyński
Kategoria
Biogramy

GARDZIELEWSKA JANINA (1926–2012), wybitna artystka fotografik, miłośniczka sztuki, książki, kolekcjonerka Kopernikanów,działaczka kultury,zasłużona dla Torunia dama.

Urodziła się 13 VII 1926 w Więcborku, córka  Alojzego i Jadwigi (zd. Ryterskiej) Czarneckich. Fotografowania uczyła się od ojca, który kontynuował z braćmi tradycje rodzinne zawodu (zajmowało się nim w Poznaniu 12 osób z rodziny, w tym ojciec i czterech jego braci).Od 1936 mieszkała nieprzerwanie w Toruniu z rodzicami, a następnie z poślubionym w 1948 artystą grafikiem, wybitnym artystą książki i typografii - Zygfrydem Gardzielewskim (1914–2001).Tu  ukończyła w 1939 szkołę podstawową, dalszą edukację w szkole średniej przerwała wojna. W czasie okupacji pracowała jako siła pomocnicza w zakładach fotograficznych, po powrocie ojca z obozu w jego zakładzie fotograficznym, także po wojnie. Odziedziczyła po nim talent, poczucie humoru i pogodę ducha. Wcześnie zajęła się fotografią artystyczną.

W 1947 otrzymała I nagrodę w konkursie fotograficznym pn. Piękno Torunia i odtąd, do 1984,uczestniczyła w 67 wystawach międzynarodowych, ogólnopolskich i okręgowych Związku Polskich Artystów Fotografików(ZPAF). Miała 9 wystaw indywidualnych: od pierwszej w 1962 w warszawskiej Kordegardzie, do wspólnej z pośmiertną wystawą męża, pt. Sztuka poligrafii Zygfryda Gardzielewskiego-sztuka fotografii Janiny Gardzielewskiej, eksponowanej w 2002 w Grudziądzu (Muzeum)  i  Toruniu   (Dwór  Mieszczański  i Biblioteka UMK) i wystawy retrospektywnej w Małej Galerii Fotografiki w Toruniu w XI 2005. Od 1953 była członkiem ZPAF. Przez trzy kadencje była prezesem Okręgu Bydgosko – Toruńskiego ZPAF i przez dwie kadencje członkiem Rady Artystycznej ZG ZPAF.

Wystawy krajowe i zagraniczne

Powołała w Toruniu Galerię Fotografii Współczesnej „Prezentacje”, którą prowadziła w latach 1968–1971. Wystawiali w niej wybitni fotograficy: Edward Hartwig, Zofia Rydet, Wiesław Prażuch, Zbigniew Łagocki, Wojciech Plewiński, Tadeusz Biliński, Paweł Pierściński, Adam Bujak. Była też inicjatorką i organizatorką stałej Małej Galerii Fotografiki ZPAF przy ul. Podmurnej w Toruniu, którą prowadziła kilkanaście lat. Miała stały kontakt z młodymi pasjonatami fotografii. Od 1960 posiada tytuł Artiste FIAP(Fédération Internationale de l’Art Photographique), a od 1964–Excellence FIAP. Była laureatką wielu nagród i prestiżowych medali. Ważniejsze z nich to: w 1958–II nagroda Ministra Kultury i Sztuki za prace na Ogólnopolskiej Wystawie Fotografiki; w1959– nagroda wojewody bydgoskiego I stopnia za całokształt działalności i osiągnięcia w dziedzinie fotografiki; w 1960  – złoty medal na wystawie Fotografii Della Nuova Generazione w Pescara–Milano; w 1965 – złoty medal na wystawie Internationale Fotoaustellung w Kolonii; w 1966 – Grand Prixna OWF z okazji 500-lecia podpisania II Pokoju toruńskiego; w 1972–„Złocisty Jantar” -główna nagroda i dyplom ZPAF w Gdańsku; w 1977–Medalim. Jana Bułhaka; w 1983 –I nagroda na wystawie poplenerowej „Toruń 750”; w 1984–nagroda I stopnia Ministra Kultury i Sztuki, za całokształt twórczości. Najchętniej fotografowała architekturę, zwłaszcza zabytki gotyckie Torunia, które w jej ujęciu uzyskały niedostrzegany dotąd blask,a także eksponaty muzealne,ludzi sztuki i teatru.Znana i powszechnie  poważana jako klasyk polskiej fotografii/…/, łączy warsztat klasyka z językiem kreacjonisty (P. Pierściński). Zdjęcia jej autorstwa ilustrują liczne katalogi ze zbiorów Muzeum Okręgowego oraz BWA w  Toruniu.

W  1983  ukazał  się  album J. Grabowskiej pt. Bursztyn polski, który ilustrują zdjęcia kolorowe autorstwa jej oraz J. Korpala. Wydany w 1984 z tekstem B. Rymaszewskiego album pt. Toruń epoki Kopernika, zawiera 100 jej fotografii czarno-białych.  Bibliofilskie  wydanie wierszy M. Kaloty-Szymańskiej pt. Album toruńskie, ilustruje 8 fotogramów artystki. Jej prace znajdują się w zbiorach Muzeum Okręgowego w Toruniu (tzw. Teka toruńska) oraz w Bibliotece UMK w Toruniu, której przekazała w darze kilka tysięcy fotografii, cenne zbiory druków okolicznościowych, książek, dokumentów oraz oryginalną dokumentację działalności twórczej i społecznej swojej i męża Zygfryda, także ich listy od znanych osobistości polskiego życia kulturalnego (łącznie około 2tys. listów).

Od 1948 prowadziła 15 lat, do śmierci pisarza, regularną korespondencję z Gustawem Morcinkiem. Udostępniła ją do publikacji: Morcinek do Dziewczyny ze Wschodniej Ballady. Listy Gustawa Morcinka do Janiny Gardzielewskiej (Katowice 1983, s.326). Oryginały tych listów podarowała też Bibliotece UMK. Są w tym zbiorze listy wybitnego grafika i pisarza, Konstantego M. Sopoćki, na bazie których napisała uroczą książeczkę pt. Kronika bibliofilskiej przyjaźni (Toruń 1994). Poświadcza ona jej talent narratorski oraz subtelne poczucie humoru.

Od 1954 była członkiem aktywnym Towarzystwa Bibliofilów im. J. Lelewela w Toruniu oraz Towarzystwa Miłośników Torunia. Była zafascynowana Mikołajem Kopernikiem i zbierała wszystko, co wiązało się ze sławnym torunianinem. W powstałym z inicjatywy prof. W. Dziewulskiego w VI 1952 w Toruniu oddziale Polskiego Towarzystwa Miłośników Astronomii, skromną 26. letnią wtedy Janinę wybrano jego wiceprezesem i sekretarzem. Nadzwyczaj cenne swoje zbiory przekazała w latach 1960–1964 bezpłatnie Muzeum Kopernika w Toruniu. Tworzą  je druki zwarte, opracowania, oryginały wydań, druki okolicznościowe, kolekcje grafiki, wydania specjalne gazet i tygodników z okazji jubileuszy oraz znaczki. W zbiorze tym znajdują się m.in. pierwsze polskie wydanie tzw. Warszawskie „Derevolutionibus” z 1854r, wydanie toruńskie z 1873, wydrukowane dla uczczenia 400-lecia urodzin wielkiego torunianina, pierwsza monografia o Koperniku autorstwa Jana Śniadeckiego z 1802r.

W 1994 otrzymała dyplom Towarzystwa Miłośników Astronomii za działalność społeczną w Towarzystwie oraz krzewienie wiedzy astronomicznej i nauk pokrewnych. Została odznaczona m.in. Krzyżem Kawalerskim OOP, Złotym Krzyżem Zasługi, odznaką Zasłużony Działacz Kultury, a w 2007 wyróżnieniem prezydenta Torunia, medalem „Thorunium”. Mieszkała długie lata przy ul.Warszawskiej 8 (wysokie obszerne mieszkanie było wypełnione książkami i dziełami sztuki; był to swoisty salon kultury i sztuki, odwiedzany chętnie przez wybitnych twórców z Polski i zagranicy), a po śmierci męża przy ul. Krasińskiego 38/2. Zmarła 4V2012r., została pochowana obok męża na cmentarzu św. Jerzego, przy ul. Gałczyńskiego.

Bibliografia
  1. Z. Jędrzyński, Toruński Słownik Biograficzny, t.7. ToMiTo, UMK Toruń 2014