PODJAZD-MORGENSTERN TADEUSZ JÓZEF ROMAN (1895–1973), komandor, dyrektor naukowy w Oficerskiej Szkole Marynarki Wojennej w Toruniu.
Urodzil się 9 XI 1895 w Czerniowcach na Bukowinie, w rodzinie powstańca styczniowego Romana i Heleny z domu Ettmayer- Adelsburg, pochodził z rodziny niemieckiej Morgenstern Edler von Podjazd, osiedlonej i spolonizowanej w Tarnowskiem. Po uzyskaniu w 1913 świadectwa dojrzałości w liceum klasycznym w Krakowie studiował przez dwa semestry prawo na Uniwersytecie Wiedeńskim.
Ukończył Szkołę Aspirantów Morskich w Austrii. Służył w Austriackiej Marynarce Wojennej – od aspiranta do Fregattenleutnanta. Pływał na lekkim krążowniku „Helgoland” i na małych pancernikach „Babenberg” i „Habsburg” oraz na torpedowcach. W październiku 1917 ukończył kurs podwodnego pływania.
Służba w polskiej marynarce wojennej,
27 XI 1918 zgłosił się do polskiej Marynarki Wojennej i jako jeden z trzech pierwszych oficerów został przyjęty w stopniu porucznika marynarki. Do 11 III 1919 był adiutantem szefa Sekcji, płka marynarki Bogumiła Nowotnego, a od 2 V tego roku – szefa Departamentu dla Spraw Morskich, kontradmirała Kazimierza Porębskiego. 10 II 1920 jako adiutant szefa Departamentu dla Spraw Morskich uczestniczył w zaślubinach Polski z morzem w Pucku. W tym samym roku został kierownikiem Referatu Wyszkolenia w Dowództwie Wybrzeża Morskiego w Pucku, a następnie – referentem Wydziału Spraw Zagranicznych w Departamencie dla Spraw Morskich. W lipcu 1920 został adiutantem dowódcy 1 Pułku Morskiego, kpta marynarki Konstantego Jacynicza. Od 31 VII tego roku przebywał na froncie; uczestniczył w walkach pod Ostrołęką. W grudniu 1920 był zastępcą dowódcy ORP „Komendant Piłsudski” w pierwszej załodze po podniesieniu bandery w Gdańsku.
W styczniu 1920 stał się członkiem Sztabu Dowództwa Floty w Pucku. W tym samym roku został zweryfikowany jako kpt. marynarki (ze starszeństwem od 1 VI 1919). W 1921 otrzymał przydział na zastępcę dowódcy kanonierki „Generał Haller”. Następnie był oficerem organizacyjno-mobilizacyjnym w Dowództwie Floty. W 1923 służył jako dowódca ORP „Jaskółka” i jednocześnie był dowódcą grupy traulerów.
Od października 1923 do czerwca 1925 pracował w Oficerskiej Szkole Marynarki Wojennej w Toruniu jako oficer kursowy i wykładowca rocznika promocji 1925. Od 15 V 1924 oficer kursowy podczas praktyki podchorążych na ORP „Śląsk”; od 19 VI 1925 kierownik Wydziału Regulaminów i Wyszkolenia w Kierownictwie Marynarki Wojennej. 1 VII tego roku awansował na komandora ppor.
Komendant Szkoły Marynarki Wojennej w Toruniu
W 1927–28 był dyrektorem naukowym w Oficerskiej Szkole Marynarki Wojennej w Toruniu. W 1928 odbył staż na francuskim niszczycielu „Ouragan”, następnie został dowódcą ORP „Krakowiak”; członek Komisji Odbioru ORP „Wicher”. Od 1 VII 1929 do 12 VII 1930 komendant załóg nowych okrętów budowanych we Francji.
Następnie do 31 III 1933 pierwszy dowódca sprowadzonego z Francji okrętu ORP „Wicher”; brał udział: w wizycie w Tallinie i w eskorcie prezydenta Ignacego Mościckiego zaokrętowanego na statku „Polonia” (sierpień 1930), w przywiezieniu z Madery marszałka Józefa Piłsudskiego (marzec 1931), w wizycie w Lipawie (czerwiec 1931) oraz powitaniu zespołu okrętów brytyjskich w Wolnym Mieście Gdańsku (czerwiec 1932), co wywołało protesty niemieckiej propagandy, a także w wizycie w Sztokholmie.
Od 4 XI 1931 do 15 III 1932 słuchacz Oficerskiego Kursu Taktycznego w Toruniu. 1 I 1932 awansował na komandora porucznika. Od 1 IV 1933 do 16 X 1937 był komendantem Szkoły Podchorążych Marynarki Wojennej w Toruniu; od kwietnia 1933 do lipca 1934 redaktor miesięcznika „Przegląd Morski”. Opublikował na jego łamach m.in. dwa artykuły, w których zamieścił swoje wspomnienia i opisał organizację zwalczania niemieckich okrętów podwodnych w pierwszej wojnie światowej.
W 1936 prowadził dochodzenie w sprawie wybuchu na ORP „Ryś”. Od lutego do maja 1937 członek Komisji Odbioru ORP „Grom”, od 1 XI tego roku ORP „Błyskawica”, od 25 XI 1937 do 4 I 1938 był pierwszym dowódcą tego okrętu i przyprowadził go do Gdyni. 19 III 1938 awansował na komandora. Następnie do 2 IV 1939 był dowódcą Dyonu Kontrtorpedowców, z którym w sierpniu 1938 złożył wizytę w Kopenhadze. 28 II 1939 po wejściu na mieliznę i awarii ORP „Grom” został pociągnięty do odpowiedzialności i zdjęty z dowodzenia Dyonem.
Od kwietnia do lipca tego roku był zastępcą dowódcy Rejonu Umocnionego Hel, a od 18 VII do 12 IX 1939 – ostatnim komendantem Szkoły Podchorążych Marynarki Wojennej w kraju. Podczas praktyki podchorąży był zaokrętowany na ORP „Generał Haller”. Ewakuował Szkołę Podchor. Mar. Woj. z Bydgoszczy do Pińska i Horodyszcza, gdzie 19 IX ją rozwiązał. Od 13 IX t.r. był ostatnim kmdtem garnizonu w Pińsku. M. opuścił 20 IX, przed wkroczeniem Sowietów. Nast. do 29 IX prowadził grupę operacyjną i dopiero 23 X 1939 przekroczył razem komandorem por. Henrykiem Eiblem granicę węgierską. Po miesięcznym internowaniu na Węgrzech przedostał się do Francji. Od 17 XII 1939 do IX 1941 był pierwszym attaché morskim w Sztokholmie; opiekował się internowanymi okrętami podwodnymi oraz prowadził dochodzenie w sprawie ich internowania.
We wrześniu 1941 przeleciał ze Szwecji do W. Brytanii, przetransportowany na leżąco w bombowcu. 21 VIII t.r. został wyznaczony na zastępcę szefa Kierownictwa Mar. Woj.; funkcję objął 10 IX t.r. 31 X t.r. asystował Nacz. Wodzowi, gen. Władysławowi Sikorskiemu, podczas wizyty na ORP „Krakowiak” na redzie Plymouth. 22 I 1942 prosił o zwolnienie z funkcji zastępcy szefa Kierownictwa Mar. Woj., lecz jego prośba została przez gen. Sikorskiego odrzucona.
Od 15 X 1942 do VI 1945 był attaché morskim w Waszyngtonie. Po powrocie do W. Brytanii, 7 IX 1945 objął stanowisko kmdta Szkoły Podchor. Mar. Woj., jednocześnie od pocz. 1946 był dowódcą obozu ORP „Bałtyk” w Okehampton. W 1947–49 należał do Pol. Korpusu Przysposobienia i Rozmieszczenia. Po jego rozwiązaniu pozostał w Anglii. W 1949 został prezesem Stow. Mar. Woj. 1 I 1964 awansowany przez gen. Władysława Andersa do stopnia kontradmirała. Odznaczono go m.in.: Krzyżem Kawalerskim OOP, Krzyżem Srebrnym Virtuti Militari, Złotym Krzyżem Zasługi, dwukrotnie Krzyżem Walecznych, Krzyżem Kawalerskim francuskiej Legii Honorowej, szwedzkim Krzyżem Komandorskim Orderu Miecza, duńskim Krzyżem Komandorskim Dannebroga. Podjazd zmarł w Londynie 5 X 1973. Został pochowany na cementarzu Putney Vale. W Toruniu mieszkał przy ul. Sukienniczej 4 (2), następnie Adama Mickiewicza 23.
- K. Przybyszewski, Toruński Słownik Biograficzny t. VI, ToMiTo, UMK, Toruń 2010