Autor
Anna Zakrzewska
Kategoria
Biogramy

BANASIAK HALINA z d. Kosmowska (1913-1945). ps. konspiracyjny Lilka, Nauczycielka, działaczka niepodległościowa, więźniarka Stutthofu.

Ur. 9 III.1913 w Roszkowie pow. Wągrowiec jako córka Jana, rolnika, i Marii z Otmianowskich. Po 6 klasach szkoły powszechnej w Wągrowcu ukończyła 4 klasy Gimn. Humanistycznego w Poznaniu, a w 1936 studia polonistyczne na Uniwersytecie Poznańskim. W tym roku, po wyjściu za mąż za Stanisława Banasiaka - lekarza, przeniosła się do Torunia, gdzie do wybuchu wojny była nauczycielką języka polskiego w Gimnazjum Kupieckim. W lutym 1940 za pośrednictwem dr A. Dydyńskiej - Paszkowskiej (łączniczki Komendy Okręgu  Związku Walki Zbrojnej Pomorze) włączyła się w działalność konspiracyjną. Pełniła rolę punktu kontaktowego w dzielnicy Mokre, gdzie mieszkała przy ul. Kościuszki 66, a następnie po wysiedleniu przez Niemców za odmowę przyjęcia niemieckiej listy narodowościowej, w prymitywnym pomieszczeniu (nie istniejącego już obecnie) drewnianego domu przy skrzyżowaniu ul. Kościuszki i Grudziądzkiej. Czynna też była w tajnym nauczaniu i samopomocy społecznej. Zdobywała żywność, którą wysyłała w paczkach do oflagów, więzienia w Toruniu i do obozu koncentracyjnego Stutthof.

W obozie koncentracyjnym Stutthof

W VIII 1943 zagrożona wraz z mężem (również zaangażowanym w konspiracji) aresztowaniem, przy pomocy znajomego urzędnika policji i kolejarza zorganizowała mu ucieczkę do GG, a następnie  przewóz trojga dzieci do Warszawy. Wtedy przy pomocy L. Krügera, B. Kullasa i Felicji Rogiewicz, posługując się fałszywym dowodem osobistym „Detschen Volkliste" usiłowała przedostać się do GG. 22 XI 1943 została jednak zatrzymana w Kutnie i przewieziona na przesłuchanie do Łodzi, stąd na dalsze śledztwo do Torunia. 1 VII 1944 na wniosek sekretarza kryminalnego Siedlera, jako podejrzana o przynależność do organizacji podziemnej, skierowana została do obozu koncentracyjnego Stutthof i zarejestrowana pod nr 37323. Od pocz. pobytu w obozie aktywnie uczestniczyła w samopomocy: dzieliła się ze współwięźniarkami żywnością z otrzymywanych paczek i z własnych porcji, przerzucała odzież na oddział męski, została ochotniczo sanitariuszką obozowego szpitala, pełniąc przeważnie nocne dyżury. Jest autorką modlitw i wierszy obozowych, z których szczególnym pięknem odznacza się zbiór przepełnionych tęsknotą do dzieci kołysanek i bajek. 23 IV 1945 została ewakuowana w ostatnim transporcie barkami pod eskortą SS z grupą chorych na dur plamisty, których dalej ofiarnie pielęgnowała. Po przejęciu transportu przez Szwedzki Czerwony Krzyż (9 V) dostała się 3 dni później do Malmö. 16 V zachorowała również na tyfus.

Zmarła 3 VI 1945, pochowana na cmentarzu w Malmö. Miała córkę Zofię (ur. 1939, zam. Wilkińska, mieszkającą obecnie w Tor.) i dwóch synów - Jana (ur. 1940), Marcina (ur. 1941). Mąż  zginął podczas ucieczki przed aresztowaniem przez UB w 1946.

Bibliografia
  1. A. Zakrzewska, TSB, t. 3, ToMiTo, UMK Toruń 2002