KASJAN JAN MIROSŁAW (1933–2010), profesor zwyczajny, historyk i teoretyk literatury, wybitny folklorysta, wieloletni nauczyciel akademicki UMK, poeta i tłumacz.
Urodził się 9 VII 1933 w Żurominie. Rodzice: Józef (ukończył Instytut Pedagogiczny w Warszawie) i Kazimiera z Radomskich (absolwentka Seminarium Nauczycielskiego w Płocku) byli nauczycielami, uczyli w Żurominie. W sierpniu 1939 rodzice przenieśli się na wieś, niedaleko Czortkowa na Podolu, skąd pochodził ojciec.
Od 1940 uczęszczał do ukraińskiej już wtedy szkoły podstawowej w Czortkowie, Dodatkowo uczył się w domu. Z opowiadań matki i od bajarzy ludowych pod Zurominern, gdzie do 1939 spędzał wakacje u krewnych matki, zapamiętał polskie opowieści ludowe. Teraz chłonął bogaty folklor ukraiński. Wykorzystał tę wiedzę (miał znakomitą pamięć), podejmując później badania folkloru. W 1945 zaraz po wojnie, rodzice byli nauczycielami w Lipnie. Tu Kasjan od 1946 chodził do LO im. R. Traugutta, gdzie uzyskał w 1951 maturę, po której podjął studia polonistyczne na UMK. Był dociekliwym studentem, miał wszechstronne zainteresowania. Kontynuował naukę języka francuskiego i rosyjskiego, samodzielnie opanował niemiecki, angielski i włoski.
Zajmowała go filozofia (czytał w oryginale m.in. Hegla), marksizm, socjologia. Dochodził do samodzielnych przekonań i otwarcie ich bronił, ale nie narzucał nikomu. Pisał też wiersze debiut w „Nowym Torze” 1951 nr 3, dodatek do „Gazety Pomorskiej”). W 1955 był krótko zastępcą asystenta w Katedrze Podstaw Marksizmu-Leninizmu. Po obronie pracy magisterskiej Nieznana poezja Stanisława Starzyńskiego (skrót w „Zeszytach Naukowych UMK. Nauki Humanistyczno-Społeczne” 1957, z. 1 s. 85-109) został asystentem, w 1956 starszym asystentem w Katedrze Historii Literatury Polskiej. Zajmował się literaturą romantyzmu; opublikował w „Zeszytach Naukowych UMK” kolejne prace: Uwagi o „A Dorio ad Phrygium Cypriana Norwida (Nauki Humanistyczno-Społeczne 1959 z. 1 s. 85-104) oraz Wernyhora. Zarys dziejów postaci w literaturze polskiej (1962 z. 6 s. 53-120).
Rozprawę doktorską: Przysłowia i metaforyka potoczna w twórczości J. Słowackiego obronił w 1964 (promotor profesor Julian Krzyżanowski, druk książki — Toruń 1966) i został adiunktem. Od 1968 był docentem w Zakładzie Teorii Literatury i zajmował się przede wszystkim poetyką i teorią literatury ludowej. Habilitował się w 1977 na podstawie książki Poetyka polskiej zagadki ludowej (druk Toruń 1976, nagrodzona przez MSzW). Dalsze książki wiązały się też z teorią gatunków i estetyką ustnej i pisanej literatury ludowej: Polska zagadka ludowa (Wrocław 1983), Siostrzane muzy. Studia z literatury ustnej i pisanej (Łódź 1986).
Poezja i rozprawy naukowe
Tytuł profesora nadzwyczajnego otrzymał w 1989, a zwyczajnego w 1994, po opublikowaniu kolejnych książek: Zagadki rozmaite i pytania służące zabawie i nauce. Antologia polskiej zagadki literackiej (Toruń 1994); Usta i pióro. Studia o literaturze ustnej i pisanej (Toruń 1994). Przed przejściem w 2001 na przyspieszoną chorobą emeryturę opublikował ostatnie rozprawy w książce: Nad Seretem i nad Skrwą. Studia i szkice folklorystyczne (Toruń 2000); tu pomieścił też jedyny szkic autobiograficzny Ze wspomnień folklorysty i tłumacza, s. 130-141. W 2003 ukazała się przygotowana pod redakcją jego uczennic M. Jakitowicz i V. Wróblewskiej publikacja: W kręgu folkloru i języka. Prace ofiarowane profesorowi Janowi Mirosławowi Kasjanowi w 70 rocznicę urodzin. Kasjan publikował też w książkach zbiorowych: Zarys poetyki polskiej zagadki ludowej, w: Literatura ludowa — literatura chłopska, (Lublin 1977 s. 91-100); Strategia i taktyka walki z chorobą w zamawianiach, w: Od Kochanowskiego do Różewicza; prace ofiarowane Arturowi Hutnikiewiczowi w siedemdziesiątą rocznicę urodzin, redaktor J. Kryszak, Warszawa 1988 s. 249-269; Kompozycja tekstu polskich pieśni ludowych, w: Z pogranicza literatur i sztuk, redaktor Z. Mocarska-Tycowa, Toruń 1996 s. 89-98; Wernyhora, w: Życiorysy historyczne, literackie i legendowe, redaktor Z. Stefankowska i J. Tazbir, Warszaw 1989 s. 155-180.
Drukował też rozprawy w czasopismach naukowych, zwłaszcza w „Literaturze Ludowej". Stał się cenionym folklorystą, pasjonatem polskiej i ukraińskiej literatury ludowej. W środowisku naukowym uzyskał miano „twórcy toruńskiej szkoły folklorystyki". Wykształcił około 200 magistrów, sześciu doktorów, z których kilku habilitowało się i twórczo kontynuuje jego pasje badawcze. Studentom i doktorantom Kasjan nie skąpił czasu, tłumaczył nawet na ich potrzeby rozprawy z języka niemieckiego i angielskiego. Był utalentowanym nauczycielem akademickim. Na jego wykłady z folklorystyki przychodzili też słuchacze z innych specjalności i kierunków studiów. Z braku nagrań, śpiewał słuchaczom omawiane pieśni ludowe.
Współzałożyciel grupy poetyckiej „Wiatraki”.
Stronił od stanowisk funkcyjnych. W latach 1970-1973 był wicedyrektorem Instytutu Filologii Polskiej i w latach 1990-1994 kierownikiem Zakładu Literatury Polskiej Romantyzmu i Pozytywizmu. Miał też niekwestionowany talent poetycki i kulturę literacką. Od okresu studiów publikował wiersze w „Gazecie Pomorskiej” i jej dodatkach: „Nowy Tor”, potem „Spojrzenia”, w czasopismach: „Pomorze”, „Wiatraki” (dodatek literacki „Faktów i Myśli”), „życie Literackie”, „Litery”, „Warmia i Mazury”, „Przekrój”, „Argumenty', „Przegląd Literacko-Artystyczny”, „Ukrajins’kyj Kalendar” (umieszczał tu też swoje przekłady na ukraiński poezji, m.in. Byrona). Jego wiersze są w licznych antologiach i almanachach.
Był współzałożycielem grupy poetyckiej „Wiatraki” (1960-1968). Wydał pięć tomików poezji: Ognisko i ciemny wiatr (Gdynia 1962); Gałązka mroku (Kraków 1968); Progi (Poznań 1980); Znikające aureole (Bydgoszcz 1990); Obnażona ziemia (Toruń 1996). Jego liryki są ciepłe w tonie i oszczędne w słowach. Sygnował je drugim imieniem i nazwiskiem, w odróżnieniu od prac naukowych. Tylko ostatni tomik podpisał pełnymi imionami: Jan Mirosław.
Był poliglotą. Przekładał m.in. teksty naukowe z języka niemieckiego i angielskiego, poezję niemiecką, angielską, włoską, bułgarską, rosyjską, ale przede wszystkim ludową literaturę ukraińską. Popularność i uznanie czytelników oraz folklorystów polskich, ukraińskich i slawistów (w tym J. Krzyżanowskiego) zdobyły jego przekłady i opracowania naukowe: Na ciche wody. Dumy ukraińskie (Toruń 1973; II wyd., znacznie rozszerzone, ukazało się w 2000 z podtytułem Ludowy epos Ukrainy) oraz Na przełęczy światów. 150 ukraińskich baśni, gadek, humoresek i podań ludowych (Toruń 1994), m.in. naukowo i wysoko ocenionej przez Olę Hnatiuk na łamach paryskiej „Kultury” (1996: nr 1/2 s. 195-200). Podejmował badania historyczne regionalnej pieśni ludowej ze zbiorów archiwalnych Rubinkowskich i współczesnego folkloru wsi regionu Pomorza i Kujaw (O folklorze podgrudziądzkich wsi — Mełna, Nicwałdu i Gruty, w: „Rocznik Kulturalny Kujaw i Pomorza” t. 13,1995 s. 36-46). Pisał o poezji współczesnej (Ikar czy Atlas? O liryce Andrzeja Baszkowskiego, „AUNC, Filologia Polska” 1993 z. 39 s. 113-130), recenzje naukowe i biogramy Antonina Bartoszewicz (6 XII 1924-11 XII 1992), „Pamiętnik Literacki” 1994 z. 4 s. 241-244).
Otrzymał w 1978, 1983 i 1987 nagrody MSzW, w 1981 wojewody toruńskiego i liczne nagrody za wiersze. Był odznaczony m.in. Krzyżem Kawalerskim OOP, Złotym i Srebrnym Krzyżem Zasługi, Odznaką „Zasłużony Działacz Kultury". Był członkiem Komitetu Nauk o Literaturze Polskiej PAN, od 1965 członkiem TNT, od 1968 — Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego, od 1968 — ZLP (od 1959 należał do bydgoskiego Koła Młodych Pisarzy ZLP), Towarzystwa Naukowego im. Szewczenki we Lwowie. W małżeństwie z Danutą z Krotoskich (mgr chemii UMK, pedagog) miał syna Stanisława (ur. 1969 w Toruniu, profesora matematyki UMK).
Zmarł 21 IV 2010, po wieloletniej, obłożnej chorobie, jest pochowany na cmentarzu centralnym przy ul. Grudziądzkiej. Mieszkał przy ul. Szosa Chełmińska 44 mieszkanie 3.
- Z. Jędrzyński, Toruński Słownik Biograficzny, t.7. ToMiTo, UMK Toruń 2014