Autor
Kazimierz Przybyszewski
Kategoria
Biogramy

FILIPOWSKI ANTONI MODEST (1842–1917), powstaniec styczniowy 1863, drukarz w drukarni Józefa Buszczyńskiego i działacz społeczny w Toruniu.

Urodził się 12 VI 1842 w Krakowie, w rodzinie powstańca listopadowego 1830/31 Wojciecha i Heleny Poraj Zamoyskiej, córki majora Wojska Polskiego Jana Bonawentury. Antoni miał siedemnaściorga rodzeństwa, z których większość zmarła w młodym wieku, a tylko sześcioro pozostało przy życiu. Mając cztery lata oddany został na wychowanie do dziadka Jana Bonawentury i był u niego aż do jego śmierci w 1849.

Po powrocie do domu rodzinnego został uczniem Szkoły Św. Barbary na Kleparzu, gdzie według tradycji rodzinnej był kolegą Jana Matejki. 1 VII 1855 rozpoczął pracę jako uczeń w Drukarni Uniwersyteckiej. Po cztery i pół rocznej praktyce otrzymał pracę w drukarni Józefa Czecha, skąd przeniósł się do nowo założonej drukarni Jakuba Wywiałkowskiego przy ul. Szpitalnej. Niska płaca i całodzienna uciążliwa praca skłoniły go do wyjazdu do Warszawy, gdzie otrzymał pracę w drukarni Józefa Ungra, który pamiętał go jako ucznia i przyjął życzliwie.

Z nadejściem początku lat sześćdziesiątych był już dojrzałym politycznie i patriotycznie, lecz kiedy w 1860 Aleksander Wielopolski przywiózł z Petersburga nowe „łaski cara” na zebraniu ”Czerwonych” przemówił w duchu ugodowym; surowo został zgromiony i odtąd postanowił nie mieszać się do polityki. W Warszawie od X 1862 panował stan wojenny, wzmagał się ruch patriotyczny, potęgował się także terror carski, Centralny Komitet Narodowy ogłosił się Tymczasowym Rządem Narodowym.

Zesłaniec syberyjski
Kiedy 23 XII policja wykryła tajną drukarnię wydającą organ Rządu Narodowego „Ruch”, wówczas Filipowski w innej drukarni składał to pismo dalej; po wybuchu powstania styczniowego zaciągnął się do kawalerii i ciężko ranny 24 VIII 1863 w bitwie pod Fajsławicami w pow. krasnostawskim został wzięty do niewoli. Uwięziony na zamku w Lublinie, 19 IX t.r. został skazany za udział w powstaniu na dożywotnie zesłanie na Sybir. Z Lu- blina przez X Pawilon warszawskiej Cytadeli odbył zesłańczą wędrówkę przez Petersburg, Moskwę, Tobolsk do wsi Surogat w pow. aczyńskim, w której miał spędzić całe życie. Lecz dzięki interwencji swego kuzyna, ówczesnego wiceprezydenta Krakowa, Strzeleckiego, po roku został wydany Austrii jako rzekomy dezerter z wojska austriackiego. Podjął pracę w drukarni Teodora Haneczka w Piekarach Śląskich. Wojna prusko--austriacka roku 1866 zmusiła go do powrotu do Krakowa.

Drukarz i spolecznik w Toruniu

W 1867 pojechał do Torunia i tu, w drukarni Józefa Buszczyńskiego, podjął znów pracę w swoim zawodzie. Przez 18 lat (1867–1885) pobytu w Toruniu pracował jako drukarz, dorabiał jako introligator. Poświęcał wiele czasu na pracę społeczną i patriotyczną, Należał do Tow. Przemysłowego , gdzie wybrany bibliotekarzem, był nim od założenia aż do wydalenia z Torunia. Był członkiem zarządu Tow. Śpiewu. Z Danielem Zaleskim pracował dla lepszej wprawy kobiet toruńskich w języku polskim i współorganizował teatry amatorskie. Przez kilkanaście lat był członkiem rady nadzorczej w kasie pożyczkowej, a kiedy wybudowano gmach „Muzeum” TNT, powierzono mu funkcję jego gospodarza oraz przydzielono tamże mieszkanie.

W 1885 ustawy Bismarcka spowodowały, że tysiące Polaków nie posiadających obywatelstwa niemieckiego musiały opuścić granice Prus. Filipowski udał się do Rzeszowa, gdzie przez pewien czas pracował w drukarni Edwarda Arwaya, następnie do Gródka Jagiellońskiego. Ciężka praca i niskie płace zmusiły go do powrotu do Królestwa, mimo iż w aktach policji warszawskiej nie uległo przedawnienie syberyjskiego dożywocia. Podjął ofiarowaną mu pracę w radomskiej drukarni Jana Kantego Trzebińskiego, gdzie pracował do śmierci żony 10 IV 1901. Wówczas przyjął propozycję pracy w Drukarni Uniwersytetu w Krakowie, kierowanej przez jego syna Józefa i tam 21 VIII 1904 doczekał uroczystości swojego jubileuszu pięćdziesięciolecia pracy.

Filipowski zmarł 20 V 1917 na zapalenie płuc, pochowany został w zakupionym przez siebie grobowcu rodzinnym na Cmentarzu Rakowickim. W małżeństwie zawartym w Warszawie w czerwcu 1862 z córką Aleksandra Lengnicha, kierownika introligatorni w drukarni Józefa Ungra – Dorotą miał sześcioro dzieci: Julię, ur. 12 IV 1863, zm. 25 X 1948; Józefa, ur. 17 III 1870 w Toruniu zm. 1 VII 1941 w Krakowie oraz ur. w Toruniu Zofię i Antoninę, a poza Toruniem Zygmunta i Stefana.

Bibliografia
  1. K. Przybyszewski, Toruński Słownik Biograficzny, t.7. ToMiTo, UMK Toruń 2014