STAPF STANISŁAW (1907–1986), pedagog, reżyser, organizator życia kulturalno-oświatowego.
Urodził się 26 X 1907 we Frysztaku Krośnieńskim. Jego ojciec Teodor był sędzią sądu powiatowego i jego naczelnikiem od 1914, następnie został nominowany na radcę sądu krajowego. Był także jednym z założycieli Towarzystwa Zaliczkowego, ważnego ogniwa wspierania gospodarczego i finansowego polskiego społeczeństwa, żyjącego pod zaborem austriackim. Po pierwszej wojnie światowej objął stanowisko wiceprezesa Sądu Apelacyjnego w Toruniu.
Stapf uczęszczał do Gimnazjum im. M. Kopernika w Toruniu; maturę zdał w 1925. Studiował na Uniwersytecie Jagiellońskim i na Uniwersytecie Adama Mickiewicza na Wydziale Filologii Polskiej; absolutorium otrzymał w 1929. Egzamin przed Państwową Komisją Egzaminacyjną dla kandydatów na nauczycieli szkół średnich zdał w 1932, uprawnienia zawodowe do nauczania w szkołach ogólnokształcących i seminariach nauczycielskich otrzymał w 1936. Uczył w szkołach Bydgoszczy, Grudziądza i Gimnazjum im. M. Kopernika w Toruniu.
Służbę wojskową odbył w Szkole Podchorążych Rezerwy Artyleryjskiej we Włodzimierzu Wołyńskim. Jako porucznik 16 pułk artylerii lekkiej uczestniczył w kampanii wrześniowej. Szlak bojowy prowadził z Grudziądza przez Toruń na Warszawę. W bitwie nad Bzurą 19 IX 1939 wzięty do niewoli. Swoje wspomnienia wrześniowe spisał w książce Znad Osy do Bzury. Opowiadanie porucznika artylerii, wydanej w 1967.
Przebywał w obozach jenieckich: Oflag II A Prenzlau, II E/K Neubrandenburgu, II D Gross Born, Sandbostel i Lubeka. 2 V 1945 obóz został wyzwolony przez oddziały brytyjskie. W obozie Stapf prowadził aktywną działalność oświatowo-kulturalną. Wykładał na kursach uzupełniających wykształcenie i przygotowujących do podjęcia studiów. Najwięcej czasu poświęcił na organizowanie teatru obozowego, w którym występował również jako aktor, reżyser i scenograf. Stworzył kilka interesujących ról, m.in. Kapelana w Damach i huzarach Aleksandra Fredry i Przełęckiego w Uciekła mi przepióreczka Stefana Żeromskiego. W obozie ukończył trzyletnie studium plastyczne pod kierunkiem wybitnych artystów plastyków: Jana Zamoyskiego, Adolfa Szyszko-Bohusza i Zygmunta Karolaka.
Pedagog i reżyser w Toruniu
Po wyzwoleniu Stapf wrócił do Polski w lipcu 1945 i już w sierpniu podjął pracę jako polonista w Państwowym Liceum dla Pracujących im. Stefana Żeromskiego w Toruniu; pracował do sierpnia 1958. W 1948–50 był wizytatorem oświatowym dla dorosłych w Kuratorium Oświaty w Toruniu. Równocześnie od września 1946 do września 1949 pełnił obowiązki dyrektora Robotniczego Domu Kultury TUR w Toruniu.
W roku szkolnym 1949/50 był dyrektorem Państwowej Szkoły Pracy Społecznej w Toruniu, która powstała w miejsce Uniwersytetu Przedmiotowego. Od września 1959 wykładał reżyserię w Państwowej Szkole Instruktorów Teatralnych, którą przekształcono w Państwowe Liceum Kulturalne w Bydgoszczy, zlikwidowane w 1959. W 1946 wstąpił do PPS, a od chwili zjednoczenia z PPR był członkiem PZPR.
Jest autorem tekstu kantaty „Pomorze” do muzyki Kazimierza Olszewskiego. Był aktywnym działaczem i członkiem zarządu Pomorskiego Związku Śpiewaczego w Toruniu.
W 1950 został mianowany dyrektorem i kierownikiem artystycznym Państwowego Teatru Lalki i Aktora „Baj Pomorski ” w Toruniu. Funkcję tę pełnił do grudnia 1960. W tym czasie dokonał gruntownej przebudowy Teatru, który stał się najnowocześniejszym teatrem lalkowym w Polsce. Zwiększył zespół aktorski, techniczny i pracownie. Pozwalało to w ciągu roku zagrać około 600 spektakli w Toruniu i we wszystkich województwach ościennych.
17 IX 1960, po zakończeniu przebudowy i modernizacji urządzeń scenicznych, został dyscyplinarnie zwolniony ze stanowiska dyrektora i kierownika artystycznego i oskarżony o niegospodarność. Sąd oczyścił go z zarzutów i przywrócił do pracy. Stapf złożył rezygnację z funkcji i podejmował kolejno pracę w Ośrodku Szkolenia Kadr C.R.S. w Ciechocinku, w Wojewódzkim Domu Kultury w Bydgoszczy.
1 IX 1963 został dyrektorem i kierownikiem artystycznym Teatru Lalek „Chochlik” we Wrocławiu. W krótkim czasie Teatr, któremu groziła likwidacja, stał się jednym z najciekawszych teatrów w Polsce, a także w Europie. Współpracował z najwybitniejszymi aktorami, reżyserami i scenografami. Zdobył wiele nagród na festiwalach krajowych i zagranicznych. Powstały trzy Sceny: dla Przedszkolaków, dla Dzieci i Młodzieży oraz dla Dorosłych. Bogaty i ambitny repertuar oraz wybitni twórcy i wykonawcy dawały Teatrowi pozycje lidera polskich teatrów lalkowych.
Powstawały w nim głośne monodramy dla młodzieży i dorosłych Andrzeja Dziedziula: Wielki Książę wg Hamleta Szekspira (17 X 1967); Stan losów Fausta wg Johanna Wolfganga Goethego i Christophera Marlowe’a (18 XI 1968); Kto zabił Don Kichota wg Cervantesa (6 XII 1969) oraz Nie-Boska komedia Zygmunta Krasińskiego, grana jako Dramat układasz w adaptacji Stapfa i reżyserii Dziedziula.
W 1967 staraniem Stapfa przy Teatrze powstało Studium Aktorskie Teatrów Lalkowych, przekształcone w 1972 w Wydziale Lalkarskim Państwowej Wyższej Szkoły Teatralnej w Krakowie – Wydział we Wrocławiu. Stapf w ciągu 12 lat kierowania teatrem wrocławskim stworzył instytucję o ustabilizowanej bazie materialnej i lokalowej, zarówno dla Teatru, jak i szkoły aktorskiej, wykształcił wielu aktorów o wysokich kwalifikacjach, wyprowadził Teatr na wyżyny sztuki lalkarskiej.
Stapf miał w swoim dorobku ponad 40 pozycji reżyserskich, kilkanaście adaptacji i utworów literackich, kilkadziesiąt prac plastycznych – olejnych, akwareli i rysunków, szczególnie interesujących z okresu okupacji hitlerowskiej i życia obozowego.
W 1975 przeszedł na emeryturę i wrócił do Torunia. Oddał legitymację PZPR i przestał być jej członkiem. Więcej czasu poświęcał malarstwu. Uczestniczył w pracach Związku Artystów Scen Polskich.
Posiadał liczne odznaczenia, nagrody, wyróżnienia i listy gratulacyjne. Kolegium Rektorów Wyższych Uczelni Wrocławia przyznało mu w 1980 prestiżową nagrodę za zasługi dla rozwoju kultury we Wrocławiu i działania na rzecz integracji środowiska naukowego i artystycznego.
Stapf zmarł 17 III 1986 w Torunia Spoczywa na Centralnym Cmentarzu Komunalnym w Toruniu.
- W. Owczarzak, Toruński Słownik Biograficzny t. VI, ToMiTo, UMK, Toruń 2010