Autor
Anna Zakrzewska
Kategoria
Biogramy

POPIELEWSKI LECH (1928–2004) – artysta plastyk, działacz kultury, filatelista.

Urodził się 15 III 1928 w Bydgoszczy jako syn Józefa, urzędnika, i Heleny z domu Kempa. Przed drugą wojną światową ukończył cztery klasy szkoły powszechnej. W 1941–44 był na przymusowych robotach rolnych w Niemczech. Bezpośrednio po wyzwoleniu Bydgoszczy spod niemieckiej okupacji (pocz. 1945) uczestniczył w akcji ratowania dóbr kultury tego miasta.W 1946–48 był uczniem Szkoły Sztuk Plastycznych (w 1947 równocześnie Gimnazjum Ogólnokształcącego) w Bydgoszczy.

W 1948–52 odbył na Wydziale Sztuk Pięknych UMK w Toruniu studia malarskie w pracowniach T. Niesiołowskiego i S. Borysowskiego, uzyskując tytuł artysty malarza. W 1948–49 w grupie studentów brał społecznie udział w pracach wykopaliskowych w Kruszwicy i w 1950–51 w ekspedycji archeologicznej badającej prehistorię Dolnego Śląska, gdzie porządkował zdewastowane muzea. Również w czasie studiów uczestniczył w pracach rzeźbiarskich i konserwatorskich przy odbudowie zabytków Gdańska oraz w powołaniu do życia Domu Sztuki w Bydgoszczy.

Bezpośrednio po studiach przez kilka lat uprawiał aktywnie malarstwo, ale już w 1955 przeniósł swoje zainteresowania na sztukę użytkową, w zakresie której uzyskał również formalną specjalizację – tytuł projektanta wnętrz (w szczególności zabytkowych).

Członek „Grupy Toruńskiej”.

Brał czynny udział w życiu środowiska plastycznego. W 1955 został członkiem ZPAP, wkrótce potem członkiem prezydium Zarządu Okręgowego Torunia, a następnie członkiem Woj. Rady Plastyki. Prace malarskie wystawiał głównie jako członek założonej w 1958 z inicjatywy S. Borysowskiego „Grupy Toruńskiej”. Na jej corocznych wystawach (styczeń 1958 – grudzień 1969) pokazanych było ponad 10 obrazów olejnych Popielewskiego, m.in. Zamek; Pejzaż północny; Kompozycja marynistyczna; Kompozycja czerwona; Kosmos (vel Kompozycja kosmiczna); Pejzaż; Pejzaż za słońcem; Na temat toruńskiego Domu, Pejzaż północny wystawiany był też w Biurze Wystaw Artystycznych w Toruniu w 1964 na wystawie „20 lat PRL w twórczości plastycznej”, której Popielewski  był współorganizatorem, zaś Pejzaż – na wystawie Okręgowej  Toruńskiego  ZPAP w 1968.

W 1974  wziął po raz ostatni udział w wystawie „Grupy Toruńskiej” i zaproszonych gości”, a w 1975 po raz ostatni wystawił swój utwór malarski Floret (wykonany w 1960) na wystawie malarstwa, grafiki, rzeźby i tkaniny artystycznej w Biurze Wystaw Artystycznych w Toruniu, gdzie był też autorem projektu całej ekspozycji. W 1966 został członkiem Komitetu Organizacyjnego wystawy „Plastyka Toruńska 1945–75”.

Swoje zainteresowania sztuką użytkową  uzasadniał tym, że o ile malarstwo jest sztuką dla znawców, to sztuka użytkowa bardziej odpowiada potrzebom społecznym. Już w 1955 wykonał projekt architektury i grafiki wystawy rolniczej w Chojnicach, za który otrzymał I ogólnopolską nagrodę i stypendium na wyjazd do Paryża. W 1956 uczestniczył w pracach nad sanacją Starego Rynku w Bydgoszczy. W 1960 sporządził projekt wnętrz poczty toruńskiej, wykonany przez Państwowe Przedsiębiorstwo „Pracownie Sztuk Plastycznych”, na którego rzeczoznawcę artystystycznego został mianowany w 1961 przez Ministerstwo  Kultury i Sztuki.

Projektant wnętrz zabytkowych.

W licznych pracowniach sztuk plastycznych na terenie Polski zorganizował pierwsze wystawy sztuki użytkowej, np. w Toruniu i Bydgoszczy (1961), Płocku i Włocławku (1976), oraz wystawę toruńskiej sztuki użytkowej w Poznaniu. W ramach zlecenia dla „Pracowni Sztuk Plastycznych” w 1966–68 wykonał kompleksowy projekt wnętrz oraz rekonstrukcję detalu architektonicznego na rynku w Golubiu. Był też autorem licznych projektów indywidualnych: oszklenia witrażowego toruńskiego Ratusza, rekonstrukcji detalu architektonicznego i projektu wnętrz w restauracji i winiarni „Staropolska” w Toruniu, uporządkowania elewacji i wnętrz galerii „Desa” w Toruniu, rekonstrukcji elewacji i wnętrz zespołu „Galerii Upowszechniania Sztuki” w Bydgoszczy.

Popielewski miał też znaczący udział w restauracji zespołów zabytkowych Włocławka, Grudziądza i Płocka. Swoje projekty zabytkowych detali architektonicznych realizował zawsze tak, aby zachowały cechy dawnego rzemiosła i dzięki temu pozwalały na ukazanie cząstki historii i kultury miasta.

Projekty nowoczesne

Oprócz projektów wnętrz zabytkowych Popielewski  realizował też projekty nowoczesne. W 1971 pod jego kierownictwem  toruńska  „Pracownia Sztuk Plastycznych” wykonała projekt małej architektury i kompleksowego urządzenia wnętrz miasteczka uniwersyteckiego UMK na Bielanach oraz makietę średniowiecznego Torunia, wyposażoną w elektronicznie sterowany program „Światło-dźwięk”, umieszczoną w „Domu Kopernika” (1973).

Zespół, w skład którego wchodzili: Popielewski, E. Algusiewicz, M. Hoffmann, W. Nowicki, wykonał projekt i model nowych dzielnic Warszawy – Natolina i Ursynowa – eksponowany na wystawie „XXX-lecie PRL” w Warszawie i Pradze.

W Toruniu Popielewski  zaprojektował m.in. wnętrze restauracji „Pod Kotwicą” (1970), wnętrze sklepu filatelistycznego przy Rynku Staromiejskim (1972), zegar słoneczny w technice graffiti na bulwarach nad Wisłą (1973), adaptację wnętrz w przebudowanym Klubie Międzynarodowym Prasy i Książki, a przede wszystkim dwa nagrodzone projekty: ekspozycji i wyposażenia w muzeum w Grudziądzu (1974) – który uzyskał wysoką ocenę sekretarza generalnego UNESCO van Hogena, dzięki czemu dokumentacja projektu była powielana jako wzorcowa w wielu krajach Europy – oraz wnętrz (olbrzymich rozmiarów mozaika) i wyposażenia sanatorium Związku  Metalowców w Inowrocławiu (1979), za który otrzymał nagrodę I stopnia „Mister ‘79”. W 1984–85 zaprojektował wnętrze Sali Senatu UMK, wnętrze i uporządkowanie elewacji redakcji „Nowości” oraz wnętrze kawiarni i baru „HORTEX”.

Popielewski zrealizował także dwa projekty form o charakterze monumentalnym: pomnik ku czci sowieckich jeńców wojennych (wspólnie z W. Marciniakiem) oraz bramę metaloplastyczną z tablicą – odsłonięte na cm. na Glinkach w Toruniu w listopadzie 1969. Częściowym podsumowaniem artystycznej działalności Popielewskiego z 1952–70 był jego udział w zorganizowanej w 1970 w Bydgoszczy wystawie „Plastyka woj. bydgoskiego w 25-leciu PRL”, gdzie prezentował wiele swoich prac, oraz indywidualna wystawa architektury wnętrz, zorganizowana z okazji 25-lecia „Pracowni Sztuk Plastycznych” w Warszawie.

Kolekcjoner i wystawca filatelistyczny.

Kolejną dziedziną intensywnych zainteresowań Popielewskiego  była filatelistyka. Uważał, że znaczek jest historycznym dokumentem epoki, a jego odczytanie pozwala na weryfikację prawdziwości faktów historycznych. W 1967 wstąpił do Polskiego Związku Filatelistów Okręgu Toruńskiego. W 1973 został prezesem Okręgowym; był nim aż do 2003. W 1981–98 był członkiem Zarzadu Głównego Pol. Zw. Filatelistów.

Pierwszą wystawę swoich zbiorów – unikatów z drugiej wojny światowej – urządził w 1975 w Muzeum Okręgowym w Toruniu.  Aktywna działalność Popielewskiego na rzecz upowszechnienia wiedzy historyczno -filatelistycznej w Polsce i za granicą przypadła na lata 80. XX w. W 1983 – na inaugurację obchodów 750-lecia Torunia, również w oparciu o własne zbiory – przygotował wystawę „Dzieje poczty w Toruniu”, eksponowaną przez cały rok równolegle z wystawą „Portret Ziemi Chełmińskiej”, zorganizowaną przez Muzeum Okręgowe  w toruńskim Ratuszu.

Ekspert i sędzia międzynarodowy

Wygłosił również prelekcje „Dzieje poczty Ziemi Chełmińskiej” oraz „ Dzieje poczty w Toruniu” w ramach cyklu odczytów nt. „Życie codzienne w dawnym Toruniu”, zorganizowanego również przez Muzeum Okręgowe  w Toruniu. W 1983 doprowadził do urządzenia za środki centralne XIV Ogólnopolskiej Wystawy Filatelistycznej „Toruń ‘83” o zasięgu międzynarodowym, prezentującej też eksponaty z krajów Europy i Ameryki. Dzięki jego staraniom wystawie tej towarzyszyło kilkanaście wydarzeń i imprez: Zjazd Delegatów PZF, Narada Ekspertów PZF, Ogólnopolskie Spotkanie Klubu Copernicana i Klubu Polonia, spotkanie publicystów filatelistycznych z przewodniczacym Międzynarodowego Stowarzyszenia  Filatelistów, spotkanie z prezesem filatelistów holenderskich – dr. van der Filer, Wystawa Międzynarodowa Plakatu Filatelistycznego, wystawa projektów znaczków pocztowych rytowanych przez artystkę plastyka B. Kowalską, sympozjum z odczytami dr. M. Kamieńskiego z Torunia i odczytem własnym, emisja bloku filatelistycznego „Toruń 83”, przeloty poczty gołębiej i szybowcowej na trasie Toruń–Chełmno.

W tym roku  Popielewski  doprowadził także do uczczenia 60-lecia filatelistyki w Toruniu, organizując bilateralną wystawę „Toruń –Schwerin–Riga” oraz sympozjum, na którym wygłoszono odczyty w oparciu o materiały przygotowane do monograficznego wydania Poczta i ruch filatelistyczny w Toruniu 1923–83, ze znaczącym udziałem autorskim Popielwskiego  (Tor. 1984). Również w 1983, z okazji 400-lecia pocztowej reformy (nowej ordynacji) w Polsce, wprowadzonej za czasów Stefana Batorego, w oparciu o swoje zbiory urządził wystawę „Poczty w Warszawie” w Muzeum Poczty we Wrocławiu. Był też organizatorem i wystawcą ekspozycji zagranicznych.

W 1982 na Światowej Wystawie Filatelistycznej w Paryżu „Filex-FRANCE ‘82” eksponował „Pocztę w Toruńską”, otrzymał za nią złoty medal. W 1982–83 doprowadził do realizacji wystawy „Tor. – Stadt des Kopernikus” w niemieckim Schwerinie; do jej katalogu napisał wiodący artykuł o dziejach Torunia oraz cykl artykułów „Tor. – Stadt des Kopernikus” do niem. gazety „Der Demokrat”.

W 1984 na Światowej Wystawie Filatelistycznej w Madrycie „ESPANA ‘84” wystawił eksponaty „Powstanie poczty toruńskiej” oraz „Poczty w Warszawie”; za ten drugi otrzymał srebrny medal. W tym roku na bilateralnej wystawie „PRL–RFN” za „Poczty w Warszawie” uzyskał główną nagrodę i nawiązał współpracę ze środowiskiem zachodnioniemieckich filatelistów w zakresie historii poczty.

W 1985 opracował ekspozycję toruńską na bilateralnej wystawie „Philex–Schwerin–Toruń–Piła–Tallinn–Pécs ‘85”, urządzonej z okazji 825-lecia Schwerina. Na Światowej Wystawie Filatelistycznej „Praha ‘88” w klasie historii poczty zdobył złoty medal.

Popielewski podjął szczegółowe badania nad historią polskich druków pocztowych w latach 1764– 1870 oraz pruskich całości pocztowych okresu przedznaczkowego na ziemiach Polski. Ze specjalnym zainteresowaniem zajął się historią poczty w Toruniu.  Zgromadził bogaty zbiór dokumentów, listów i materiałów przesyłkowych, map sztychowanych oraz materiałów o osobach, które przyczyniły się do rozwoju poczty toruńskiej. W oparciu o nie, jak też materiały w zbiorach Archiwum Państwowym Torunia opublikował artykuł Poczty w Toruniu. Ekspedycja korespondencji kancelarii Starego Miasta Torunia („Filatelista” 1980, nr 12) oraz opracowanie Powstanie poczty w Toruniu w zaprojektowanej przez siebie pięknej szacie graficznej z faksimile dawnych listów i znaczków toruńskich (Toruń, wyd. 1 – 1983; wyd. 2 – 2000). Dzieło to stanowi pierwszą próbę ukazania dziejów poczty toruńskiej i znaczenia miasta w procesie przepływu informacji drogą pocztową.

Ponadto Popielewski  jest autorem kilkunastu artykułów i recenzji dotyczących  urządzeń pocztowych w średniowiecznej Polsce, m.in. krytycznej recenzji książki C. Springera Die sächsischen Generalpostmeister der Polnischen Post jako pozbawionego podstaw naukowych studium historycznego, jak również kilku artykułów z zakresu filatelistyki do encyklopedi

W 1975 Popielewski  wyraził zamiar utworzenia ze swoich zbiorów Muzeum Poczty Toruńskiej – w domu Jakuba Kazimierza Rubinkowskiego, XVIII-wiecznego poczmistrza toruńskiego przy ul. Żeglarskiej lub w dawnej poczthalterii przy ul. Rabiańskiej. Do realizacji tego zamiaru nie doszło, a rewaloryzowana w znacznej mierze przez Popielewskiego poczthalteria ostatecznie stała się siedzibą Zarządu Okręgowego Polskiego  Związku  Filatelistów –Domem Filatelisty.

Cenne zbiory filatelistyczne

Kolekcję Popielewskiego stanowiło ponad 20 zbiorów różnorakich dokumentów pocztowych, w tym cztery – szczególnie cenne – zbiory z okresu przedznaczkowego, głównie z terenu Pomorza i ziemi chełmińskiej. W ostatnich latach życia Popielewskiego wypożyczył owe cztery zbiory do Wrocławia na wystawę dokumentów z okresu przedznaczkowego, do której jednak nie doszło, a kolekcja do właściciela nie wróciła. Droga sądową odzyskał prawo jej własności, lecz do końca życia nie doczekał się zwrotu. Pozostałą część kolekcji Popielewskiego po jego śmierci otrzymali bratankowie z Bydgoszczy. Klasery Popielewskiego opatrzone były ekslibrisem (wykonanym przez W. Jakubowskiego).

Wiele prac w obszernym zakresie swych działań, zarówno w organizacji wystaw artystycznych, jak i filatelistycznych, Popielwski  realizował społecznie. Z innych społecznych form jego aktywności wymienić należy wieloletni wkład w budowę Biura Wystaw Artystycznych i Domu Plastyka w Toruniu oraz scenariusz historycznej dekoracji Torunia w związku z 750-leciem miasta w 1983. Ponadto społecznie  pracował jako radny MRN i członek Komisji Kultury Frontu Jedności Narodu (1975–80).

Aktywność artystyczna

Aktywność artystyczna i znawstwo problematyki filatelistycznej przyniosły Popielewskiemu  zaszczytne funkcje, tytuły i odznaczenia: był głównym ekspertem z zakresu badań nad historią polskich druków pocztowych XVIII–XIX w. oraz pruskich całości pocztowych, sekretarzem Głównej Komisji Ekspertów i Zwalczania Fałszerstw, jurorem klasy międzynarodowej  Polskiego Związku Filatelistów, członkiem honorowym PZF (1990), członkiem Polskiej Akademii  Filatelistyki i członkiem Królewskiego Towarzystwa Filatelistycznego w Londynie (1993).

Otrzymał też odznakę „Za Zasługi dla Polskiej Filatelistyki”, dwukrotnie medal „Za Zasługi dla Rozwoju Publikacji Filatelistycznych”, odznakę „Zasłużony Pracownik Łączności” (1980), ponadto odznakę Państwego  Przedsiębiorstwa „Pracownie Sztuk Plastycznych” z okazji XX-lecia PRL (1969), odznakę „Zasłużony Działacz Kultury” (1974), Złoty Krzyż Zasługi (1974), Medal XXX-lecia PRL (1974), Złotą Odznakę „Za Opiekę nad Zabytkami” (1975), Złotą Odznakę ZPAP (1977), także odznaki woj. i miejskie „Za Zasługi dla Województwa Toruńskiego” (1978), „Zasłużony dla Rozwoju Torunia” (1978) oraz wpis do „Księgi Zasłużonych dla Miasta Torunia” .

Popielewski  był dwukrotnie żonaty, małżeństwa były bezdzietne. Mieszkał w Toruniu przy ul. K. Szymanowskiego 20. Zmarł 29 III 2004 w Toruniu.  Został pochowany na cmentarzu w Bydgoszczy.

Popielewski Lech
Bibliografia
  1. A. Zakrzewska, T. Zakrzewscy, Toruński Słownik Biograficzny t. VI, ToMiTo, UMK, Toruń 2010